Rządowe Centrum Legislacji opublikowało zaktualizowany projekt nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (datowany na 28 stycznia 2026 r.). Po wcześniejszym wstrzymaniu prac nad poprzednią wersją reformy wiele firm uznało temat za czasowo wygaszony. Obecnie projekt powraca w zmodyfikowanej, lecz nadal istotnie ingerującej w modele współpracy B2B formie. Przewiduje m.in. decyzję administracyjną PIP o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy oraz specjalny, ograniczony w czasie mechanizm „amnestii” dla pracodawców porządkujących umowy. Nowe przepisy mają dać inspektorom potężny oręż: możliwość przekształcenia kontraktu B2B w etat w drodze decyzji administracyjnej, która będzie wywoływać skutki prawne od dnia wydania, a stanie się wykonalna po upływie terminu na odwołanie albo z chwilą prawomocnego wyroku sądu. Choć projekt przewiduje okres „amnestii”, analiza skutków regulacji jasno pokazuje jedno, państwo planuje, według OSR, ponad dwukrotnie zwiększyć wydatki na realizację nowych zadań PIP w latach 2026–2027, z ok. 28,2 mln zł do ok. 67,3 mln zł. Co to oznacza dla pracodawców?
Nakaz, potem decyzja
Najważniejszą i najbardziej kontrowersyjną zmianą jest tryb, w jakim PIP będzie mogła stwierdzić istnienie stosunku pracy. Do tej pory inspektor mógł jedynie wystąpić z powództwem do sądu o ustalenie stosunku pracy. Nowy projekt odwraca te zasady.
Inspektor najpierw wyda polecenie usunięcia naruszenia, dając stronom czas na doprowadzenie relacji do zgodności z prawem, np. przez zawarcie umowy o pracę zamiast B2B lub realne „odcywilnoprawnienie” współpracy.
Jeśli pracodawca go nie wykona albo wykona w sposób pozorny, okręgowy inspektor pracy będzie mógł wszcząć postępowanie i wydać decyzję administracyjną o ustaleniu istnienia stosunku pracy.
Ciężar działania po stronie pracodawcy
To przedsiębiorca będzie musiał wnieść odwołanie do sądu pracy (Sądu Rejonowego), aby podważyć decyzję inspektora, przy czym wszystkie twierdzenia i dowody powinien zgłosić już w samym odwołaniu. Projekt wprowadza bowiem daleko idącą prekluzję dowodową. Decyzja ma wywoływać skutki prawne od dnia jej wydania, ale stanie się wykonalna z dniem upływu terminu do wniesienia odwołania albo w razie jego wniesienia, z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, przy czym projekt przewiduje sądowe zabezpieczenie na czas trwania sporu.
Co do zasady datą nawiązania stosunku pracy będzie dzień wydania decyzji okręgowego inspektora pracy. Projekt zakłada jednak, że jeżeli w trakcie kontroli dojdzie do „nerwowych ruchów” (np. rozwiązania umowy cywilnoprawnej z osobą faktycznie pracującą jak etatowiec), pracownik będzie korzystał z ochrony od dnia wszczęcia kontroli, a roszczenia związane z wadliwym rozwiązaniem „stosunku” będą liczone od momentu, w którym inspekcja pojawiła się w firmie przy czym skutki wsteczne co do zasady będą dochodzone w sądzie, nie decyzją administracyjną.
Nowością jest instytucja indywidualnej interpretacji Głównego Inspektora Pracy. Za opłatą 40 zł pracodawca będzie mógł zapytać, czy dany model współpracy jest w świetle prawa etatem, czy umową cywilnoprawną.
Komentarz VeriLex: instytucja interpretacji indywidualnej GIP może pełnić funkcję użytecznego „bezpiecznika” tylko pod warunkiem, że jest poprzedzona rzetelnym audytem stanu faktycznego i świadomie zaprojektowaną strukturą zatrudnienia. W przeciwnym razie wnioskodawca sam dostarcza organowi szczegółowego opisu potencjalnie nieprawidłowego modelu współpracy, co – niezależnie od treści rozstrzygnięcia – tworzy dla PIP gotowy materiał analityczny na potrzeby ewentualnych działań kontrolnych.
Warto podkreślić, że interpretacja będzie wiązać Inspekcję jako organ wydający (w granicach przedstawionego stanu faktycznego). Z perspektywy compliance zasadne jest więc traktowanie interpretacji jako narzędzia potwierdzającego już uporządkowany model, a nie jako „testu” służącego do sprawdzania, czy aktualna, wątpliwa konstrukcja obroni się przed PIP.
ZUS i „amnestia” –marchewka przed kijem
Ustawodawca przewidział mechanizmy, które mają zachęcić firmy do dobrowolnego „prostowania” umów:
Uproszczenie składek
Składki odprowadzone od umów cywilnoprawnych mają być zaliczane na poczet składek pracowniczych, co ogranicza ryzyko podwójnego finansowania i redukuje liczbę korekt oraz zwrotów w ZUS. Rozwiązanie to ma zmniejszyć barierę finansową i administracyjną przy przechodzeniu z B2B/zleceń na etaty.
6 miesięcy względnego spokoju
Projekt przewiduje, że pracodawcy, którzy w określonym 6miesięcznym okresie od wejścia ustawy w życie dobrowolnie przekształcą ryzykowne umowy w etaty, skorzystają z istotnego złagodzenia odpowiedzialności wykroczeniowej z art. 281 § 1 pkt 1 k.p. To „okno amnestyjne” ma być zachętą do samodzielnego porządkowania struktur, zanim PIP wejdzie do firmy z pełnym pakietem nowych narzędzi i wzmocnionymi zasobami.
Budżet na kontrole: szczyt w latach 2026–2027
Analiza Oceny Skutków Regulacji nie pozostawia złudzeń: państwo planuje wyraźne zwiększenie wydatków na realizację nowych zadań PIP. W dokumentach budżetowych pojawia się prognoza, zgodnie z którą nakłady na obsługę nowych kompetencji Inspekcji w latach 2026–2027 mają wzrosnąć ponad dwukrotnie – z ok. 28,2 mln zł do ok. 67,3 mln zł.
W praktyce biznesowej oznacza to jedno: zmasowaną falę kontroli i presję na „efektywność” działań inspektorów, w tym na celowane typowanie podmiotów na podstawie wspólnych danych PIP–ZUS–KAS oraz analizy ryzyka. Celowniki PIP zostaną skierowane na branże, gdzie model B2B jest standardem – IT, usługi doradcze, ale także przemysł i kadra inżynierska/kierownicza na kontraktach.
Nowy projekt to w praktyce koniec dotychczasowej „szarej strefy” w relacjach B2B tam, gdzie faktycznie występują klasyczne znamiona stosunku pracy. Ryzyko niepewności prawnej staje się ryzykiem finansowym i operacyjnym: decyzja inspektora może z dnia na dzień zmienić strukturę kosztów przedsiębiorstwa i narzucić rygory Kodeksu pracy tam, gdzie dotąd panowała swoboda umów.
Rekomendacja Kancelarii VeriLex
Nie warto odkładać przygotowań do wejścia w życie nowych przepisów. Okres 6miesięcznej „amnestii” (o ile ustawa zostanie uchwalona w obecnym kształcie) należy traktować jako czas na uporządkowanie struktur zatrudnienia, a nie na wyczekiwanie.
Proponowane działania:
Audyt kontraktów
Zasadne jest przeprowadzenie przeglądu umów B2B i zleceń, w szczególności zawieranych z osobami wykonującymi zadania w miejscu i czasie wyznaczonym przez firmę, pod nadzorem przełożonych i przy wykorzystaniu narzędzi pracodawcy – są to klasyczne znamiona stosunku pracy, do których projekt odsyła przez odwołanie do art. 22 § 1 k.p.
Weryfikacja stanu faktycznego
Kluczowe znaczenie będzie mieć rzeczywisty sposób wykonywania pracy: zakres swobody kontrahenta, możliwość powierzenia zadań innej osobie, korzystanie z własnych narzędzi oraz ponoszenie ryzyka gospodarczego. To właśnie te elementy będą decydować, czy relacja B2B zostanie uznana za pozorną i potraktowana jak etat.
Procedury na wypadek kontroli
Zasadne jest przygotowanie personelu (recepcji, działu HR, kadry kierowniczej) na wizytę PIP. Każde oświadczenie składane „do protokołu” może mieć znaczenie w ewentualnym sporze sądowym, a decyzja inspektora – po upływie terminu na odwołanie – może stać się wykonalna i generować istotne skutki finansowe, w tym obowiązki wobec ZUS, organów podatkowych i funduszy.
Kancelaria VeriLex łączy kompetencje rradcowsko-adwokackie z doświadczeniem przemysłowym oraz praktyką w sporach z PIP i ZUS. Oferowane wsparcie obejmuje ocenę realnego ryzyka biznesowego oraz wdrażanie rozwiązań, które mają szansę obronić się zarówno przed sądem, jak i w toku kontroli.
👉 Skontaktuj się z nami i umów audyt struktur zatrudnienia.
Brak komentarzy